Het levenslang volgen van een strikt glutenvrij dieet is tot nu toe de enige wetenschappelijk onderbouwde behandeling voor coeliakie; letterlijk betekent dat een dieet met nul milligram gluten.
In de praktijk lijken enkele milligrammen gluten per dag geen schadelijke gevolgen te hebben voor het darmslijmvlies bij coeliakie, maar wáár precies de veilige grens ligt van de maximaal toelaatbare hoeveelheid gluten lijkt per individu te verschillen en daarom wordt aanbevolen het glutenvrije dieet zo nauwkeurig mogelijk aan te houden.
De granen tarwe, rogge, gerst, spelt en kamut bevatten gluten evenals alle voedingsmiddelen die hiermee bereid zijn en dienen vermeden te worden. Haver en haverproducten worden afgeraden vanwege het hoge risico op besmetting met glutenbevattende granen tijdens productie.
De van nature glutenvrije (onbewerkte) voedingsmiddelen zoals aardappelen, (zilvervlies)rijst, peulvruchten, maïs, quinoa, gierst, boekweit, soja, groenten, fruit, vlees, gevogelte, vis, schaal- en schelpdieren, ei, melkproducten, kaas, olie, roomboter, zijn geschikt om te gebruiken.
Glutenvrije dieetproducten worden speciaal voor het glutenvrije dieet gemaakt. Voor deze producten worden de van nature glutenvrije voedingsmiddelen en/of glutenvrij gemaakt tarwezetmeel gebruikt. Deze glutenvrije dieetproducten bevatten maximaal 200 mg gluten per kg product (200 ppm), zoals wordt aangegeven in de Codex Alimentarius. Echter sinds juli 2008 is deze norm aangescherpt. De nieuwe norm bedraagt 20 mg gluten per kg product (20 ppm. Zie voor meer info onze tweede nieuwsbrief van 2008.
Nog klachten na het volgen van een glutenvrij dieet ?
Indien de maag-darmklachten 6-12 maanden na het volgen van een glutenvrij dieet niet verbeteren(*) en er geen (on)bewuste dieetfouten gemaakt zijn, kan door het weglaten van dit glutenvrij gemaakte tarwezetmeel uitgezocht worden of de klachten verminderen en dus veroorzaakt worden door een grote individuele gevoeligheid voor gluten.
* en van lactose intolerantie of onvoldoende voedingsvezels geen sprake is.
Volwaardigheid glutenvrij dieet
Volwaardige voeding is goed te realiseren met het glutenvrije dieet, alleen voedingsvezels, jodium en vitamine B1 behoeven extra aandacht. Suppletie is alleen nodig bij een onvolwaardige voeding en bij aangetoonde deficiënties zoals ijzergebreksanaemie, vitamine B12-tekort, foliumzuur-tekort en osteoporose.
Lactose-intolerantie kan voorkomen tengevolge van coeliakie. Een positieve H2-ademtest is de reden om met een lactosebeperkte voeding te starten. In de meeste gevallen wordt een kleine hoeveelheid lactose (=enkele grammen verspreid over de dag) goed verdragen.
De duur van de lactosebeperking hangt af van de snelheid waarmee de darmvlokken zich herstellen; zes weken tot drie maanden is een richtlijn.
Rol van de diëtist
Het glutenvrije dieet is een ingrijpend dieet, maar goede motivatie helpt om het dieet trouw te blijven. Uitleg over ziektebeeld en het glutenvrije dieet, over individuele glutengevoeligheid en risicoproducten kunnen hierbij helpen, evenals praktische informatie over etikettering, aanbod, prijzen en verkooppunten van glutenvrije dieetproducten, uit eten gaan, overblijven op school, vakanties en feestjes.
Lid zijn van de Nederlandse Coeliakie Vereniging draagt bij aan deze informatiestroom.
In de leeftijdsgroep peuters en kleuters is het belangrijk met name de ouders/verzorgers te informeren en aan te sluiten bij hun belevingswereld: zijn zij na een spannende periode zeer gemotiveerd alles te doen voor het herstel van hun kind of zijn zij verrast door diagnose en dieet en zien zij slechts wat hun kind zich in de toekomst allemaal moet gaan ontzeggen ?
Over het algemeen werken kinderen goed mee en kunnen goed met het glutenvrije dieet omgaan. Soms onthoudt een kind ná de diagnose nog de onaangename ervaring die het met eten had in de vorm van een voedselaversie; goed overleg tussen ouders, diëtist, kinderarts en eventueel kinderpsycholoog hierover is dan belangrijk.
Verder is het van belang de omgeving goed te informeren zoals peuterspeelzaal, kinderdagverblijf, buren, ouders van vriendjes en vriendinnetjes, de school zoals leerkrachten en overblijfmoeders.
Belangrijk is vooral de aandacht te blijven richten op de mogelijkheden en in oplossingen te (leren) denken.
Per ouder verschilt hoe vader en/of moeder dit aanpakt en prettig vindt om de informatie over te brengen, mondeling en/of schriftelijk.
Naarmate het kind ouder wordt, krijgt en neemt het een grotere rol en verantwoordelijkheid in de keuze van voeding en neemt zijn begrip toe over wat wel en niet kan. Kinderen kunnen dan zelf een rol spelen in het informeren van de omgeving door bijvoorbeeld een spreekbeurt te houden op school.
Ervaringen en tips staan regelmatig in het magazine ‘Glutenvrij’, het kwartaalblad van de Nederlandse Coeliakie Vereniging en op de website: www.glutenvrij.nl.
Pubers zetten zich graag af tegen volwassenen en het niet anders willen zijn dan de anderen staat bij hen centraal. Het is goed met hen in gesprek te blijven, te blijven informeren en begrip te tonen; een gesprek met arts, diëtist en psycholoog kan een rol spelen bij het gevoel om als volwassene behandeld te worden. Ook hier is het belangrijk aan te sluiten bij hun vraag naar informatie en/of de valkuilen op te sporen.
De diëtist heeft een belangrijke taak in de begeleiding van de patiënt met coeliakie. Door aan te sluiten bij de belevingswereld van de patiënt, zal de diëtist bij elk consult die adviezen kunnen geven welke deze persoon op dat moment nodig heeft en/of de hindernissen kunnen opsporen die een goede uitvoering van het dieet in de weg staan: voelt de patiënt vooral boosheid of wil hij/zij niet steeds weer anders zijn dan anderen of heeft hij/zij juist problemen met het gebruik van aroma’s of tarwezetmeel? Wanneer de diëtist dat onderscheid kan maken, dan zal de begeleiding effectiever zijn.
Het aantal consulten bij de di&eumist ligt ongeveer tussen de drie en vijf keer na het stellen van de diagnose en daarna nog één keer per één à twee jaar; bij weer een nieuwe levensfase van het opgroeiende kind kan dit aantal wat hoger uitkomen.
NB
Dieet Dermatitis Herpetiformis (DH) zie bij volwassenen
Coeliakie in de familie van de gezonde baby zie bij volwassenen
